ALİ PAŞA İLE DACAT VE VATANIN ÖYKÜSÜ

Ümit Kayaçelebi yazdı...

Arpa ektim biçemedim

Bir düş gördüm seçemedim

Alışmıştım soğuk suya,

İssi sular içemedim

İşte böyle başlayıp giden bir Van Türküsü değil aslında Ali Paşaya Vanlıların ithaf ettiği bir yanma yakılma ağıtıdır bu.

Ali Paşa 18 Mart 1907 tarihinde Osmanlı Devleti tarafından Hakkari Mutasarrıfı iken Van'a Vali vekili olarak tayin edilir. Aldığı maaş da on bin kuruştan ibarettir. Ali Paşa hem Hakkari Mutasarrıflığı Vazifesini ifa ederken aynı zaman da Van Vali vekilliği vazifesini devam ettirmektedir.

Ali Paşanın Van'a tayin edildiği yıl da Van da çeşitli huzursuzluklar var ve Van'da Ermenilerle büyük sorunlar yaşanmaktadır.

Daha önce Van'da vuku bulan ermeni meselesinin halli için vazifelendirilen Adliyeci Ali Paşa ile Tahir Paşa bu mesele karşısında muvaffak olamamışlar ve adliyeci Ali Bey 18 Aralık 1906 da vana gelmiş ve dört ay sonra vazifesinden ayrılmış ve yerine gelen Reşit Paşa da maalesef ermeni meselesine bir hal yolu bulamamıştır.

İşte Adliyeci Ali Paşa ve Reşit Paşaların ardı sıra Van da Vali vekilliğine atanan Ali Paşanın ayrıca vazifelendirildiği sırada Tahir Paşa Reisliğindeki bir heyet Hakkari-Başkale cihetlerinde ve Van'da yaptıkları tetkikatta Ali Paşanın geldiği günden bu yana Ermeni Meselesinde muvaffak olduklarını bir zabıtla da saraya arzı beyan eylemişlerdir.

Tahir Paşa saraya bildirdiği raporunda Ali Paşanın Türkler ve Ermeniler arasındaki husumetleri bertaraf ettiği , şehirde huzuru temin ettiğini dolayısıyla Ali Paşanın bu kısa zamandaki muvaffakiyetleri itibariyle Ali Paşanın asaleten Van'a Vali olarak tayininin yapılmasını bahusus talep eder.

Ali Paşa Van'da altı ay sürdürdüğü vekaleten Vali Vekilliği görevinden sonra Asaleten Vali olarak vazifesini sürdürür.

Ali paşa bu arada Ermeni tacir ve esnafın senelerce devlete vergi vermediklerini ve bu yüzden çok büyük miktarda olan vergi borçlarını takside bağlayarak devlet alacaklarını tahsile başlamıştır.

Yine devlet gelir sağlayamadığı için Van'da vazifedar olan memurlar da birikmiş maaşlarını artık almaya başlamışlardır.

Van'da adalet tesis edilmiş ve artık ermeni ve Türk vatandaşlar kardeş kardeş yaşamaya başlamışlardı.

Ancak bu huzurun tesisi o z aman Van'da faaliyet icra eden ermeni komitacıların hiç hoşuna gitmemiş ve bu sefer devlete biat eden kendi halkına suikastlar düzenlemeye ve kendi halkını Ali Paşaya destek verdikleri için hain ilan edip öldürmekten kaçınmadılar.

Çünkü bu Onların hakimiyetlerine zarar veriyordu. Ermeni komitacılar ermeni gençlerini ikna edip aleyhte propaganda yapıp tüm ermeni gençleri Silahlandırdılar.

Van'ın Hanikoğlu mahallesinde komitanın en ileri gelenleri durumunda olan Davit ve Aram Manukyandı. Bu iki kişi tüm komitayı yöneten kişilerdi.

Davit Hanikoğlu Mahallesinde Ermeni tebaasına tabi olan VATAN adlı bir kıza gönlünü kaptırır. Vatan da Davite aşıktır ve bir zaman gizli gizli olan münasebetlerini gün gelir açığa çıkararak aşklarını ifşa ederler.

Davitle Vatan'ın sevdaları ermeni cemaati arasında dillendirilmeye başlar. Bu arada Vatan ile Davit evlenmeye karar verirler .

Hal böyleyken Vatan ile Davit böyle aşklarını sevdalarını yaşarlarken arada bir kara çalı vardır Davitin komita arkadaşı Aram Manukyan. İşin kötü tarafı Aram da Vatana aşıktır. Aram Vatana giderek ben seviyorum gel benimle evlen dediğinde Vatan ise Daviti sevdiğini ve onunla evleneceğini onunla sözlü olduğunu en kısa zamanda evleneceklerini söyler.

Aram Manukyan Komitanın en önde gelen lideri ve gururlu kibirli aynı zamanda bu vakadan sonra Davite kin bilemeye başlar ve Davite giderek onu tehdit eder ve Vatan'dan vazgeçmesini ister. Davit bu teklifi reddeder çünkü nasıl kabul etsin ki o Vatana aşıktır ve yakın zamanda da düğüne karar vermişlerdir.

Bu durum üzerine Davit Aram Manukyanının bu yaptıklarına karşılık daha bir üst merci olan Komitanın salahiyetli kişilerine gidip durumu anlatmak üzere gizlice Tiflise doğru yola çıkar.

Tabi Aram Davitin gizlice gittiği istihbaratını alınca tekrar Vatana gider onunla evlenmek istediğini söyler vaatler de bulunur ise de Vatan Daviti sevdiğini ancak onunla evleneceğini söyler.

Bunları duyan Aram Manukyan gazaba gelir ve zorla Vatana tasallut ederek onu iğfal eder.

Tiflisten dönen Davit Vatanı evinde bulamaz ve Vatanın Aram Manukyanın zorla metresi olarak onun yanında yaşadığını öğrenir.

Bu olup bitenler Davitte büyük bir infiale yol açar ve bu kızgınlık bu hiddetle doğru Ali Paşanın makamına gider Başına gelenleri anlatır ve ondan sonra da Ermeni Komitacı arkadaşlarının neler yaptıklarını nerelerde neler sakladıklarını bir bir Ali Paşaya anlatır.

Olanlar gizli kalmaz ve Aram Davit'in Ali Paşaya gittiğini bütün sırlarını ifşa ettiğini duyunca

Aram Davitin isminin üzerine kara haç basar. Bu onun kesinlikle öldürülmesi anlamına geliyordu. O yıllarda isminin üzerlerine veya kapısın üzerine kara haç işareti basıldı mı kesinlikle o kişi öldürülüyordu.

Aram Manukyan da Daviti öldürmek üzere ermeni canilerin en şeditlerinden ve zalimlerinden biri olan Dacata bu vazifeyi tevdi etmişti.

Bu arada Davitin verdiği bilgilerin ışığında birçok kilise ev iş yerinde yapılan aramalar da 2 bin silah 5 bin mermi 5 bin bomba ele geçirildiği bu silah ve teçhizatında o günün şartlarında en son model silahlar olduğu görülüyordu.

Birçok silah da yakalanmış ve el konulmasına rağmen Hiçbir komitacıyı yakalamak ve derdest etmek mümkün olamamıştı. Bu komitacılar yer altı mahzenlerine saklanmış ve bir çoğu da zamanında kazılan tünellerden kaçmışlardı.

Bütün bunlar olurken Devlete sığınan Ermeni Davit Jandarma Binbaşısı Ahmet beyin evinde misafir olarak kalmaktaydı. O artık Müslüman cemaat arasında itibar gören ve sevilen sayılan biriydi. Bunu gören Davit binbaşı Ahmet beye giderek kendi gönlünce kendisi isteyerek Müslüman olmak istediğini söyler.

Bu Binbaşı Ahmet beyi çok sevindirdi ve evinde bir dini merasimle Davit din değiştirerek İslam dinine icabet ederek Müslüman olunca Binbaşı Ahmet Davit bundan sonra senin ismin olsun der.

Davitin Müslüman olduğunu duyan Van Halkı da o günden sonra kendisine demeye başlar.

Davitin Müslüman olduğunu ve ismimin de Memet olduğunu duyan Aram Manukyan küplere biner ve Dacat'a al şu silahları der ve eline iki tabanca tutuşturarak git tez zamanda Daviti öldür der ve Dacat Hamam önünde dolanmaya başlar.

Muhbir Memet ise aylardır evde oturmaktan sıkılmıştır. Biraz dışarı çıkıp gezmek ister. Bunun üzerine yanına iki jandarma verilerek git biraz dolaş gel denir.

Muhbir Memet jandarma nezaretinde hamam önünde dolaşırken Dacat ta onu sinsi sinsi takip etmektedir. Memet olacaklardan bihaberdir. Bir gaflet anında jandarmalara rağmen arkasından gizlice saklanarak gelen Dacat Muhbir memete iki silahını birden ateşler ve Muhbir Memet çok ağır yaralanır. Dacat ta bir fırsatını bulup kaçar. Ağır şeklide hastaneye yetiştirilen Muhbir Memet tüm müdahalelere rağmen kurtarılamaz ve ölür.

Bunun üzerine Van halkı galeyana gelir ve arbede esnasında 30 a yakın ermeni de öldürülür. Olayların büyümesi üzerine 26.cı alayın 4.ncü taburu da olayları bastırmak üzere vana gelir.

Ancak her şeye rağmen Ali Paşa hadisenin daha da büyümesini önleme adına Ermenileri teskin ederken Van halkını da yatıştırmaya muvaffak olmuştur.

Olaylar bastırıldıktan sonra Van da sıkı bir aramaya girilmiş ve Aram Manukyan ile Muhbir Memetin katili Dacatta derdest edilmişlerdir.

Yakalanan ermeni komitacılar mahkemeye çıkarıldıklarında muhakemeleri yapılırken Meşrutiyet ilan edildiğinde bu katiller de siyasi mahkum addedilerek serbest bırakılırlar.

Gel gör Ali Paşanın bu Van'daki muvaffakiyeti Dışarıdaki lobileri rahatsız eder. Saraya yapılan baskılar son hadde geldiğinde Ali Paşaya daha iyi bir vazife verileceği söylenerek İstanbul'a tayini çıkarılır.

Bu hale Van halkı çok üzülmüştür ama ne yaparsınız emir büyük yerden. Ali Paşa Van'dan ayrılacak ve yerine bir yeni Vali gelecektir.

Vali Ali Paşa Van halkıyla vedalaşır ve Van halkının gözyaşları arasında Van'dan ayrılır ne çare. Ve Ali Paşa önce Erzurum'a daha sonra Revan'a varır. Tiflis'e geçen Ali Paşa oradan da Batuma geçerek İstanbul'a vasıl olacaktır.

Lakin ardında Alev Başçıyan adında bir ermeni komitacı onu adım adım takip etmektedir. Alev Başçıyan Van'daki komita tarafından Ali Paşayı batum da öldürmek üzere görevlendirilmiştir.

Ali Paşa Batuma vasıl olur gelip tam Batum'da gemiye binip İstanbul'a hareket edeceği sırada Alev Aşçıyanın tabancasından çıkan kurşunlarla haince şehit edilir. Vanlıların çok sevdiği Ali Paşa artık hayatta değildir.

Ali Paşanın naşı gemiye bindirilir ve gemi hareket eder. Ancak o zamanki teknoloji ve şartlar muvacehesinde Gemi 15 gün de ancak Sinop'a varır. Sinop'a varıldığında Ali Paşanın mübarek naşının çürümeye başladığı görüldüğünde İstanbul'a götürülmesi mümkün olamayacağından Sinop'taki Seyyid Bilal Camii bahçesine defnedilir.

Ali Paşanın Batu'mda tam gemiye bineceği sırada bir Komitaci tarafından şehit edilmesi Van'da duyulduğunda Van halkı çok sevdikleri paşalarının böyle hunharca katledilmesi üzerine Ali Paşa üzerine bir ağıt yapmışlar ve bu ağıtta o günden bu güne Vanlılar tarafından söylenmektedir.

Bir Yandan Ali Paşayı anlatırken bu arada Muhbir Memetle Vatanın aşkını da dillendirmeğe çalıştık.

Yazımızın kahramanları Ali Paşa, ile Muhbir Memedi ve tüm şehitlerimizi rahmetle anıyorum.

Üç atım var biri yedek

Kalkın arkadaşlar gidek

Ali Paşayı vurdular

Yavrusuna haber edek

Yorumlar 4
Erkan Düz 09 Aralık 2021 11:33

Kaleminize, yüreğinize sağlık Ümit Bey. Bizleri o günlere götürdünüz.

Erkan Düz 09 Aralık 2021 11:33

Kaleminize, yüreğinize sağlık Ümit Bey. Bizleri o günlere götürdünüz.

Karahasanlı 07 Aralık 2021 10:08

Ümit kayaçelebi beyden böyle gerçek vesikaları bizlere aktarmasını bekliyoruz teşekkürler.

Karahasanlı 07 Aralık 2021 10:08

Ümit kayaçelebi beyden böyle gerçek vesikaları bizlere aktarmasını bekliyoruz teşekkürler.

Bakmadan Geçme