Van'ın kurtuluşu 108 yaşında

Tarih boyunca önemli medeniyetlere ev sahipliği yapan kent, özellikle I. Dünya Savaşı yıllarında yaşadığı büyük acılarla hafızalara kazındı. 1915 yılında Ermeni isyanı ve Rus işgaliyle yakılıp yıkılan şehirde yaklaşık 30 bin insan hayatını kaybetti. Ancak 1918’de yakılan kurtuluş ateşi, Van halkının direniş ruhunu ve vatan sevgisini tüm dünyaya gösterdi.

Her yıl olduğu gibi 2 Nisan, sadece bir kurtuluş günü değil; aynı zamanda birlik, beraberlik ve kardeşlik duygularının pekiştirildiği anlamlı bir gün olarak kutlanacak. Van Valiliği öncülüğünde gerçekleştirilecek etkinlikler, hem geçmişte yaşanan acıları unutturmamak hem de gelecek nesillere tarih bilinci kazandırmak amacı taşıyor.

Kutlama programı, 2 Nisan Perşembe günü sabah saatlerinde valilik binası önünde bulunan Atatürk Anıtı’na çelenk sunulmasıyla başlayacak. Ardından saygı duruşunda bulunulacak ve İstiklal Marşı okunacak. Bu anlamlı törenle birlikte şehrin kurtuluşunun simgesel olarak yeniden canlandırılması hedefleniyor.

Etkinlikler gün boyunca farklı programlarla devam edecek. Valilik bahçesinde Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü tarafından hazırlanan fotoğraf sergisi, ziyaretçilere Van’ın tarihine ışık tutacak. Sergide, işgal yıllarından kurtuluşa uzanan süreci anlatan kareler yer alacak. Bu sayede vatandaşlar, şehrin geçmişine dair önemli detayları görme fırsatı bulacak.

Cumhuriyet Caddesi’nde Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı tarafından düzenlenecek bando konseri ise kutlamalara ayrı bir renk katacak. Marşlar ve kahramanlık ezgileri eşliğinde gerçekleşecek konser, vatandaşlara duygu dolu anlar yaşatacak. Aynı zamanda Milli Eğitim İl Müdürlüğü tarafından organize edilen şiir dinletisi ve halk oyunları gösterileri de günün anlam ve önemini pekiştirecek.

Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü tarafından düzenlenecek sportif etkinlikler ise özellikle gençlerin katılımıyla coşkulu anlara sahne olacak. Spor gösterilerinin ardından çeşitli ödüller ve hediyeler takdim edilerek etkinlikler daha da renklendirilecek.

Program kapsamında ayrıca Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı, Emniyet Müdürlüğü, Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü ile Milli Eğitim Müdürlüğü başta olmak üzere birçok kurumun katılımıyla tören geçişi düzenlenecek. Protokol üyelerinin selamlanacağı geçit töreni, kutlamaların en dikkat çekici anlarından biri olacak.

Van’ın düşman işgalinden kurtuluşunun 108. yılı, sadece bir tarihsel olayın anılması değil; aynı zamanda bir milletin yeniden ayağa kalkışının simgesi olarak görülüyor. Büyük acılarla yoğrulan bu topraklarda yazılan kahramanlık destanı, bugün hâlâ aynı gurur ve heyecanla anılıyor.

Bu anlamlı gün vesilesiyle Van halkı, geçmişin izlerini unutmadan geleceğe umutla bakmayı sürdürüyor. 2 Nisan, Van için sadece bir kurtuluş tarihi değil; aynı zamanda direnişin, cesaretin ve birlik ruhunun sembolü olmaya devam ediyor. Van’ın düşman işgalinden kurtuluşunun 108. yılı kutlu olsun.

VAN’IN KURTULUŞU

Van, İran Körfezi ve İç Asya ticaret yollarına hükmeden Askeri ve stratejik bir köprü konumundadır. Bu özelliği ile tarih boyunca birçok devletin sahip olmak istediği bir kent olmuştur. Osmanlı Devleti'nin son döneminde Van ve çevresinde yaşanan olayların temelinde ''Şark Meselesi' 'yatmaktaydı.
Bu dönemde Batılı Devletlerden birçok din adamı, araştırmacı Van çevresine gelerek burada istihbarat ve misyonerlik faaliyetlerine başlamıştı. Bu doğrultuda misyoner okulları açarak Ermeni öğrencilere ''Bağımsız Ermenistan'' fikrini aşılamaktaydılar. Bu sayede Osmanlı Devleti'ne düşman vatandaş yetiştirmede oldukça mahir olmuşlardır. Rusya'nın başını çektiği Emperyalist Devletler ve misyonerlerin bu çalışmaları çok geçmeden sonuç vermiş, asırlardan beri Millet-i Sadıka olarak adlandırılan Ermeniler isyan hareketine girişmeye başlamışlardır.

Ağustos 1914'te 1.Dünya Savaşı'nın başlamasıyla Van'da Ermeni Ayaklanmaları etkisini arttırmaya başlamıştır. Aralık 1914'te yaşanan Sarıkamış Faciası Doğu Anadolu'nun deyim yerindeyse savunmasız kalmasını sağlamış, bu durumu fırsata çeviren Ruslar ve Ermeniler 1915 yılının İlkbaharı ile birlikte Doğu Anadolu'da ilerlemeyi hızlandırmışlardır. 28 Şubat 1915 tarihinden itibaren Vestan (Gevaş) ,Çatak, Tımar gibi ilçe ve köylerde Ermeniler isyan başlatmıştır. İsyanlar kısa bir süre sonra Van merkezde yoğunlaşmaya başlamıştır. Ermeni komitacı Aram Manukyan önderliğindeki çeteler 20 Nisan 1915'te 2.Van İsyanını başlatmış, kent günlerce ağır silahlarla adeta dövülmüştür. Yaklaşık 1 ay kentin kahramanca Müdaafa edilmesini sağlayan Van Valisi Cevdet Bey 17 Mayıs 1915'te daha fazla kayıp verilmesini engellemek adına Müslüman nüfus için Tehcir(Zorunlu göç) emri vererek kentin Müslümanlarca boşaltılmasını istemek zorunda kalmıştır.

VAN'IN DÜŞMAN İŞGALİNDEN KURTULUŞ YILI KUTLU OLSUN

Müslümanlar Van'ı 17 Mayıs 1915'te boşaltmasına rağmen kent Ermeniler tarafından ateşe verilmiş, 3 gün 3 gece duman kentin üzerinden eksik olmamıştır. 20 Mayıs 1915'te Rus Ordusu General Turukhin önderliğinde kente girdiğinde yangın bazı yerlerde devam etmekteydi. Rusların kente girmelerinde her türlü desteği sunan Ermeni komitacı Aram Manukyan'ı deyim yerindeyse ödüllendirip, Van Valisi yapmışlardır. Bu gelişmeler Ermeni Ahali nezdinde sevinçle karşılanmış adeta bayram havası yaratmıştır. Kiliselerde ayinler yapılmış. Ekmek ve tuz ikram edilmiş. 9 Ağustos 1915'te Van kısa bir süreliğine Osmanlı hakimiyetine girmiştir. Kente gelen Vali Cevdet Bey, Rusların ve Ermenilerin Van'da yapmış oldukları korkunç yıkıma şahit olmuştur. Bu yıkımı şöyle ifade etmiştir:'' Müslüman mahalleleri tamamen yakılıp yıkılmış, Ermeni mahallelerinin de bir kısmı yıkılıp, yağmalanmıştır. Van büyük felaket geçirmiş olup, durum çok acıklıdır. Ahalinin durumu çok kötü, zayiat çok. Van'dan göçenler de yollarda yüzlerce şehit vermişlerdir.

Van yöresinde Rus-Ermeni işgali ve zulmü 3 yıl sürmüş. Van'a doğru harekete geçen Türk Ordusu ciddi bir Ermeni direnişi ile karşılaşmamıştır. 2 Nisan 1918 tarihinde Ali İhsan Sabis Paşa komutasındaki Türk birlikleri Van'a girmiş ve kenti Düşman işgalinden kurtarmıştır. Muhacir olan az sayıdaki Vanlı aile kente dönmeye başlamış. Lakin durumları pek iç açıcı olmamıştır. Zor koşullarda Van'a gelmeye çalışan Vanlıların birçoğu kente yetişemeden yollarda açlık ve hastalıklardan dolayı hayatını kaybetmiştir. Van'a ulaşabilenler harabe bir şehir bulmuşlardı. 1923'te Cumhuriyetin ilanı sonrası yeni şehir Van Ovası, Bağlar Mevki denilen bugünkü yerinde yeniden kurulmuştur. Van'ın düşman eline geçmesine, yakılıp yıkılmasına üzülen, 30 bin Vanlının katledilmesine, on binlerce Vanlı Müslüman'ın muhacir olarak evlerinden, memleketlerinden ayrılmak zorunda kalmanın derin üzüntüsünü, kuşaklar boyu yaşayan Vanlılar bu duygularını türkülere, şiirlere, romanlara dökmüştür.

Van kenti özellikle 1915-1918 yılları arasında belki de Dünyadaki çok az şehrin yaşamış olduğu büyük bir felaket, yıkım yaşamıştır. Binlerce insanını şehit vermiştir. Binlerce insanının Ata yadigârı topraklarını bırakarak başka diyarlara göçmesine neden olmuştur. Kent, hafızasını yitirmiştir.

1915-1918 yılları arası yaşananlar bugün bile kentin her alanda geri kalmasının en önemli nedenlerindendir diyebiliriz. Allah bir daha böyle bir acıyı yaşatmasın. Vanlılık ruhuyla tüm Vanlıların ve Van dostlarının 2 Nisan Kurtuluş gününü kutluyoruz.